Profesyonellik için üç R’nin yapılandırılması

Yazan: Rick Heckendorn

Çeviren: Didem Arslanbaş

Patricia H. Phelp tarafından yazılan “Profesyonelliğin üç R’si” adlı makale (Record Winter 2006) ortaöğretimde öğretmenlik yapacaklara kariyerlerine başlarken benim sunduğum önerilerle paralellik gösterir. Phelps sorumluluk (Responsibility), saygı (Respect) ve risk almanın (Risk-taking) önemi üzerinde durur. Ben ise planlama, içerik, strateji, ilgi-şefkat, esneklik ve değerlendirmeye dikkat çekiyorum. Yapılandırmacı yaklaşımı kabul edersek bu noktalar eğitici ve bilgilendiricidir.

Son dört yıldır genel ortaöğretim teknikleri konusundaki uzmanlığımda başarılı öğretmenin altı önemli bileşeninin modelini ortaya koydum. Özet olarak; ders planlarını yazmak, kendi konusunu öğrenmek için çaba harcamak ve yaşam boyu öğrenci olmak, öğrencilerin ihtiyaçlarına ve ilgilerine odaklanarak stratejilerini çeşitlendirmek, öğrencilerle ilgilendiğini göstermek, planlarında esnek olmak, öğretirken sürekli değerlendirmeler yapmak. Benim altı faktörüm Phelp’in de bahsettiği sorumluluk, saygı ve risk almayı birleştiriyor.

Başarılı Öğretmenin Altı Bileşeni

Planlama: Öğretmenler; ilgi çekici bir ders için özenle plan yaparak, kendi konularına hakim olarak ve her sınıfta ne olduğunu kaydederek öğrencilerine olan saygılarını göstermiş olurlar. Planlama; öğrencilere her ders için düzen sağlamalarını, sınıfta ne olup biteceğini önceden bilmelerini  ve görseller ve bütünseller gibi farklı öğrenme stillerine sahip olan öğrencilerin ihtiyaçlarını anlamayı içerir (Dunn ve Dunn 1993). Planlama yalnızca öğrencilerin ve öğretmenlerin derse olan ilgilerinin kaybetmelerini engellemez bu aynı zamanda öğretmenlerin temel sorumluluğudur ve öğrencilere saygı göstermenin bir yoludur.

İçerik: Öğretmenin konusu ile ilgili bilgisinin önemi küçümsenemez. Bir öğretmenin sorumluluğu; kendi konusu ile ilgili okuması, profesyonel öğretmenlik literatürünü takip etmesi ve yaşam boyu öğrenmeye katılmasını içerir. Sınıf içinde konu ile ilgili bilgiyi göstermek için öğretmen karmaşık ve yüksek algılama seviyesi gerektirecek sorular sormalıdır.

Orta seviyede öğrenciler bile öğretmenin sahip olduğu bilgiyi ve ders için yaptığı hazırlığı algılayabilirler. Her öğrenci bilgili öğretmenler tarafından ders alma hakkına sahiptir.

Strateji: Günlük planlarda aktif öğrenme stratejilerini çeşitlendirmek zorlayıcıdır. Yeni başlayan öğretmenler için öğrenilmesi gereken materyalin boyutu, özümsenmesi ve ilgi çekici ve ulaşılabilir şekilde sunulması bunaltıcı olabilir. Bir öğretmen; bireysel pedagojiyi geliştirirken ve dinamik bir ders için ilgi çekici stratejiler planlarken yansıtıcı bir uygulayıcı olmalıdır (Heckendorn 1996; Osterman ve Kottkamp 1993). Öğretmenler doğru şeyi yapıp yapmadıkları konusunda kendilerini kontrol etmeli ve öğrencilere hitap etmeyen alanları geliştirmelidir.

Bu yansıtıcı süreçte ders planları öğrencilerin reaksiyonlarına dikkat etmeyi ve onlara cevap vermeyi gerektirir. Eğer öğretmen öğrencilerine saygı duyar ve onlara karşı sorumluluk hissederse bilgiyi öğrenciye yansıtma öğretmenin kendi stratejisinin bir parçası olur. Bu bilgi paylaşımı saygı, sorumluluk ve risk almayı göstermesini sağlar. 

İlgi: Öğrenciye saygı göstermek onların isimlerini bilerek, onları kabul ederek ve biri konuşurken diğerlerinin de onu dinlediğinden emin olarak başlar (Noddings 1984; Wong ve Wong 1998). Öğrencilerin kendilerine verdikleri değeri ve gelişimlerini önemsediğim için öğrencilerin yorumlarını tekrarlamam, kendisinden ya da başka bir öğrenciden tekrarlamasını isterim. Öğretmen bir yorumu tekrarladığında öğrencide eleştirilme hissi oluşabilir (Miller 1990).

Öğretmenler duygusal ve entelektüel olmalıdırlar. Öğrencilerin öğrenmelerini desteklerken onlara karşı sorumluluk duymalıdırlar. İlgi öğretmenin öğrenciler, diğer öğretmenler, aileler ve yönetim ile olan tüm ilişkilerini ifade eder.  Phelp’in işaret ettiği gibi öğretmenler öğrencilerin savunucularıdır. Konuyu anlamaları ve iyi birer vatandaş olarak gelişmeleri konusunda onları desteklerken öğrenciye karşı dürüst olmak çok önemlidir.

Esneklik: Sınıf içinde öğretmen, öğrenci sorularında ya da öğretimin öğrenciye ulaşması sırasında ders planında esneklik gösterebilir. Tüm ders boyunca, duyarlı bir öğretmen öğrencilerin plan ve stratejiye nasıl tepki verdiğini ve ne kadar anladığını değerlendirir. Tabiki öğrenciler farklı öğrendiği için tüm öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını karşılamak için denge kurmalıdır (Kellough ve Kellough 2003).

Ders sonrasında, öğretmen bir sonraki gün için derste neler olup bittiğini kontrol etmeli ve gerekli revizyonları yapmalıdır. Öğretmen esnek olduğunda, gerçek ve ulaşılabilir rol modeller haline gelirler. Esneklik öğretmenin sorumluluk alanlarından biridir ve öğrencilerin çabalarını desteklediğini ve onlara saygı duyduğunu gösterir.

Değerlendirme: Bir öğretmenin sorumluluğu olması gerekeni yapmak ve sınıf içinde tüm öğrencilerin başarılı olmasını sağlamaktır. Yapılandırılmış değerlendirmeler bunu mümkün kılar ama tabiki hiçbir şey garanti değildir. Öğrenci de sorumluluk almalıdır. Özellikle ortaöğretimde öğretmenler ailelerin de sürekli katılımını sağlamalıdır. Öğrencilerin başarılarını artırmak için ben de öğrencilerime yapmakla yükümlü oldukları şeyleri hatırlatıyorum.

Öğrencilerin öğrendiklerini etkin bir şekilde değerlendirmek için onları zorlayacak seçenekler sunulmalıdır. Her öğrenci farklı öğrenir ve farklı ilgileri vardır. Bu yüzden, öğrendiklerinin değerlendirilmesi için farklı seçenekler sunulmalıdır. Ev ödevi verirken her öğretmen iki farklı seçenek sunmayı kendine bir hedef olarak belirlemelidir. Tüm değerlendirmelerde hem öğrencilerin ihtiyaçlarına odaklanmak hem de öğretme stratejilerini geliştirmek gerekmektedir.

Saygı, Sorumluluk, Risk Alma

Öğrencinin hangi konuları anlayıp hangi konuları anlamadığını algılaması ve yansıtması için öğretmenin aktif öğrenme stratejileri planlaması onlara karşı duyduğu sorumluluğu gösterir. Bu saygı ve destek öğrencilerin tüm hayatları boyunca işlerine yarayacak olan bireysel sorumluluk alma özelliklerini geliştirir. Bu tür sınıf etkinliği öğretmenlerin sorumsuz görünme riskini ortadan kaldırır. Çünkü öğretmenler genellikle sert yerine yumuşak, talep eden yerine ilgili, zorlayan yerine destekleyen bağımısızlığı destekleyen yerine işbirlikçi olarak algılanır. Fakat; etkin öğretmenler talep eden ve ilgili, hem destekleyen hem zorlayan, hem işbirlikçi hem de bireysel öğrenme deneyimlerini destekleyendir.

Öğretmenler konuyu farklı bir yöntemle anlatmayı denedikleri zaman risk almış olurlar. Öğrencilerin etkin katılımını sağladığımızda öğrenciler konu ile ilgili farklı bakış açılarını görmüş olurlar. Her sınıf risk içerir ama öğrencilerin ilgileri taze bir bakış açısıyla uyandığında aynı zamanda heyecanlıdır.

Öğretmenler diğer öğretmenlerle bilmedikleri konular hakkında görüş alırken de risk alırlar. Özellikle genç öğretmenler kendileri ile aynı bakış açısına sahip meraklı, yaşam boyu öğrenme düşüncesine sahip çevrelerindeki deneyimli öğretmenleri araştırmalıdır çünkü tüm eğitimcilerin meslektaşlarının öğütlerine, desteğine ve yönlendirmesine ihtiyacı vardır. Bu eğitimcilerin profesyonel konferans ve organizasyonlara katılmalarının nedenidir.