Öğretmen Konuşması: Motivasyon, cesaretlendirme ve sorumluluk kazandırma konusunda size yardımcı olacak dokuz kilit ifade

Yazan: Chick Moorman

Çeviren: Didem Arslanbaş

Sizin seçtiğiniz kelimelerin öğrencileriniz üzerinde büyük bir etkisi vardır. Önerileriniz, verdiğiniz ödev, yaptığınız övgüler sizin işbirliği ile mi yoksa bir dirençle mi karşılaşacağınızı belirler. Öğretmenler öğrencilerle konuşma tarzlarının onların kendilerini becerikli bireyler olarak görmelerini ve kendileri ile olumlu iç iletişim kurmalarını sağladığını bilirler. Her zaman doğru şeyleri söylemek zordur. Kolay hatırlanacak dokuz “öğretmen konuşması” ifadesi öğrencilerin kendilerine güvenmeleri ve sorumluluk duygusunu öğrenmelerini sağlayacaktır.

“Kendinizi kontrol edin”

“Bana sınıf gürültülü geliyor. Lütfen iç sesinizi kullanıp kullanmadığınızı kontrol edin”.

“Şimdi toplanma zamanı. Yanınızda birlikte sessiz bir biçimde oturabileceğiniz biri olup olmadığını kontrol edin.”

Bu ifadelerle gönderdiğiniz mesaj önemlidir. Kendi dilinizle öğrencilere onları becerikli ve sorumlu olarak gördüğünüzü iletiyorsunuz. “Ben sizi kendini kontrol edebilen bireyler olarak görüyorum. Kontrol etmek sizin işiniz. Bununla başa çıkabilirsiniz” düşüncesini öğrencilerinize iletmeye çalışıyorsunuz. “Kendinizi kontrol edin” ifadesini öğrencilere sıklıkla kullanmak onların sorumluluk duygusu ve kişisel özerklik kazanmalarını sağlıyor. Böylece onların davranışlarını daha az yönlendirmek durumunda kalacaksınız ve öğrencilerinizin kendi kararlarından sorumlu olmalarını sağlayacaksınız.

“Gelecek defa...”

“Gelecek defa konuşmaya başlamadan önce cümlemi tamamlamamı bekleyin.”

“Gelecek defa malzemeleri kullanmak ile ilgili kurallara saygılı olun.”

“Gelecek defa duygularını ifade eden kelimeler kullanmanı tercih ederim.”

“Gelecek defa” ifadesi “yapma” ifadesinin olumlu alternatifidir, öğrencilerin kafasında bir dahaki sefere gelecekte nasıl bir davranış istediğinizi olumlu bir görüntü olarak oluşturacaktır. “İnşaatın yanından yürüme” tarzında emir cümlesi olumsuz bir davranışa işaret edecektir. “bir dahaki sefere inşaatın uzağından yürü” cümlesi eğitici bir cümledir. Öğrencinin beklenen davranış ile ilgili bir model geliştirmesini sağlar. “Gelecek defa” ayrıca öğrencinin hatasının sonra erdiğine ve yeni bir başlangıç yapabileceğine işaret eder. “Gelecek defa” ifadesini kullanmak öğrencinin beklenen davranışı gerçekleştireceğini garantilemez ancak olma ihtimalini yükseltir.

“Lütfen farklı bir tercih yapın”

“Pablo, okurken konuşman beni rahatsız ediyor. Lütfen farklı bir tercih yap”

“Madison kalemler atmak için değildir. Lütfen farklı bir tercih yap”

Bu ifadeler öğrencilere ne yapmaları gerektiğini söylemiyor. Onların şu andaki davranışları hakkında bilgi veriyor ve farklı bir seçim yapmaları isteniyor. Bu azarlama, paylama, ikna etmek ya da kandırmak değildir. Öğrencilerden farklı bir tercih yapmalarını istemek saygı göstergesidir. Söylediğiniz sözler “Lütfen farklı bir tercih yap” ancak aslında ilettiğiniz mesaj: “Senin davranışlarından sorumlu olduğunu görüyorum. Hayatındaki davranışları sen seçiyorsun. Senin uygun olan davranışı bulabileceğine inanıyorum. Seçimi sana bırakıyorum”

“Anladım...”

“Boya fırçalarının masanın altında olduğunu görüyorum.”

“Bazı öğrencilerin el kaldırmadığını fark ediyorum”

“Temizleyin” ifadesinin alternatifi “Yerde kağıtlar görüyorum”olabilir. Öğrencilere ne yapacaklarını söylemek yerine, onlara durumu açıklayıp ne yapmaları gerektiğini onlara bırakıyorsunuz. Öğrencilerin “bu öğretmen benden ne yapmamı istiyor” düşüncesi yerine “Ben ne yapacağım” düşüncesine sahip olmasını sağlarsınız. Öğrencilere daha az emir vermek size karşı çıkmalarınızı azaltacaktır. Öğrencilere, durumu anladıklarında onların uygun davranışlar sergileyebileceğine inandığınızı gösterir.

“Sen karar ver”

Gün içerisinde pek çok defa öğrenciler sizden pek çok konuda izin isterler.

“Kalemimi açabilir miyim?”

“Bu kitap benim için uygun mudur?”

“Beth’den yardım isteyebilir miyim?”

Bu sorulara “evet” olarak yanıt verdiğinizde izin veren kişi rolünü kabul etmiş oluyorsunuz. İzin veren kişi rolünden sıyrılın ve “senin kararın” diyerek onlara yetki verin. “Sen seç”, “Sana kalmış”, Sen tercih et” gibi ifadeler kullanarak öğrencilerin karar verme becerileri de geliştirilebilir. Böylece kendi güçlerini keşfetme ve bağımsızlık duygusunu yaşama şansları olacaktır.

“Gerçekten çok şaşırdım”

“Vekil öğretmen sizin dersi dinlemediğinizi söyledi. Buna gerçekten çok şaşırdım”

“Bugünkü davranışınıza gerçekten çok şaşırdım”

Bu ifadeler şaşkınlıktan daha fazlasını anlatır. Gerçek mesaj: İyi şeyler umuyordum. Ancak bunu göremedim. Bu davranış sizinle ilgili düşüncelerime uymuyor. Şaşırma ifadeleri öğrencilere olumlu beklentilerinizi iletmek için bir yoldur. “Tabi ki şaşırmadım” ifadesi öğrencilere bu davranışı beklediğinizi gösterir. Şaşırma ifadeleri sizin düşüncelerinizde bu davranışın onları yansıtmadığını gösterir.

“Bu soruyu çözmeme yardım edin”

“Sizden problemimi çözmeme yardımcı olmanızı istiyorum. Sınıf sesli olduğunda fen derslerini toparlamak zor oluyor, bu yüzden okumaya az vaktimiz kalıyor ve hayal kırıklığına uğruyorum.”

Bu yaklaşımda siz öğrencileri probleminizi çözmek için davet ediyorsunuz, öğrencileri çözümleri araştırmak için cesaretlendiriyorsunuz. “Sınıfta toparlanma zamanı olduğunu anlamak için neden zil çalmıyoruz” diye bir öğrenci önerebilir. Diğeri “Hepimiz birbirimize hatırlatsak nasıl olur?” diye ekleyebilir. Bu ifadeyi kullandığınızda etkili problem çözme ve iletişim becerileri konusunda öğrencileri cesaretlendiriyorsunuz. Ek olarak, öğrencilerin bir problemi çözmek için çaba sarf etmeleri sınıf için yararlı bir sonuca ulaşmayı sağlayacaktır.

“Değil mi?”

“Kerry’e yardım etmek iyi olabilir, değil mi?”

“Ödevini yapmamayı seçmişsin. Bu anlaşmamızı bozdu, değil mi?”

“Anlaşmamızın sonuçlarını biliyorsun, değil mi?”

Bu ifadeler öğrencilere önemli durumların sonuçlarını fark etmeleri için kullanılıyor. Bu durumda saygılı bir biçimde öğrenciyi sizinle aynı sonuca varmak için davet ediyorsunuz. Bu ifadeyle ilettiğiniz mesaj: “Ben durumun bu olduğuna inanıyorum, fakat senin de buna inandığını görmek istiyorum”. Bu ifadeler öğrencinin sorumluluk almasını ve sözlü olarak katılım göstermesi ve onaylamasını sağlar. Beklenti ve kuralları oluşturmak istediğinizde bu ifadeleri kullanın. Bu sizin öğrencilerle yapacağınız bir anlaşma için “evet” cevabını almanızı sağlar. Ayrıca böylece sınıfınıza mantık ve adalete dayanan anlaşma becerilerini öğretmiş olacaksınız.

“Kendi içinde durumu kontrol et”

“Bugün hangi etkinliği seçeceğine karar veremiyorsun. İçindeki sesi dinle.”

“Neden bu şekilde davrandın? Kendi içinde kontrol et”

Öğrencilere cevapları nerelerde bulabileceklerini öğretiriz. Sözlükte, internette, kitaplarda ve kütüphanelerde sorularına cevaplar bulabileceklerini öğretirsiniz. “Kendi içinde durumu kontrol et” ifadesi öğrencilerin bazı cevapları bulabilmek için kendi içlerine bakmaları konusunda cesaretlendirir. Hepimizin içinde bizim için en iyinin ne olduğunu bilen sezgisel bir taraf vardır. İç otoriteyi dinlemek ve güvenmek önemli bir beceridir. Bu beceri sorularımızın cevaplarını kitaplardan bulamadığımızda paha biçilmezdir. İçsel otoriteye sahip olmak öğrencilerin akran baskısı ve kendi çıkarlarını gözetmeksizin başkalarının beklentilerini karşılama gibi durumlarla başa çıkmalarına yardımcı olur. Bu ifadeleri kullandığınızda öğrencilerin kendi kararlarına güvenmelerini, özerk ve yetkin bireyler olmalarına yardımcı olursunuz.